Kỳ thi tốt nghiệp trung học phổ thông năm 2026 tại tỉnh Tuyên Quang đã gây ra sự phẫn nộ trong dư luận do số lượng điểm 10 tăng cao bất thường. Tại một điểm thi, có 154 học sinh đạt điểm 10 môn Toán, trong đó 147 em là học sinh Trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Ngay sau đó, cơ quan công an đã vào cuộc điều tra và bắt giữ một giáo viên tên là Nguyễn Hà Duy cùng với điểm trưởng điểm thi là bà Trần Thị Thu Hằng. Cơ quan chức năng phát hiện ra rằng các giám thị đã trực tiếp tuồn đáp án cho học sinh ngay trong giờ thi.
Vụ việc này tương tự như bê bối thi cử chấn động năm 2018 tại Hà Giang, Sơn La và Hòa Bình. Khi đó, những cán bộ tha hóa đã can thiệp, sửa điểm thi trái phép trên máy tính cho hàng trăm thí sinh, khiến nhiều cá nhân liên quan phải nhận mức án tù giam nghiêm khắc. Trong khi bê bối năm 2018 lợi dụng việc gian lận công nghệ cao trên phần mềm, thì vụ việc năm 2026 lại diễn ra theo hình thức gian lận trực tiếp ngay tại phòng thi. Cả hai trường hợp đều cho thấy áp lực bệnh thành tích nặng nề cùng công tác giám sát lỏng lẻo vẫn đang gây hại cho hệ thống giáo dục.
Dưới góc độ pháp lý, gian lận thi cử không chỉ dừng lại ở việc vi phạm quy chế, mà là một hình thức tham nhũng nghiêm trọng, xâm phạm quyền bình đẳng trong giáo dục được Hiến pháp quy định. Theo Điều 356 Bộ luật Hình sự, hành vi lợi dụng chức vụ, quyền hạn trong khi thi hành công vụ có thể chịu mức án tới 15 năm tù. Mặc dù vậy, quy định pháp luật hiện hành vẫn còn những khoảng trống:
Thiếu các quy định pháp luật cụ thể: Chưa có khung pháp lý riêng biệt dành cho hành vi gian lận thi cử có tổ chức hoặc tuồn đáp án trong phòng thi.
Trách nhiệm của người đứng đầu chưa rõ ràng: Cán bộ lãnh đạo cấp cao thường chỉ chịu các hình thức xử phạt hành chính nhẹ thay vì phải chịu trách nhiệm pháp lý nghiêm khắc.
Cơ chế bảo vệ người tố giác còn yếu: Những giáo viên muốn tố cáo hành vi gian lận thường cảm thấy không an toàn khi lên tiếng.
Để giải quyết dứt điểm vấn đề này, các chuyên gia đề xuất ba nhóm giải pháp chính:
Giải pháp kỹ thuật ngắn hạn: Lắp đặt camera AI trong phòng thi, tập trung hóa hệ thống chấm thi và áp dụng phần mềm phân tích phổ điểm để kịp thời phát hiện các dấu hiệu bất thường.
Thay đổi pháp lý trung hạn: Bổ sung các hình phạt hình sự rõ ràng đối với hành vi gian lận trong phòng thi, đồng thời xử lý nghiêm trách nhiệm của trưởng điểm thi.
Cải cách giáo dục dài hạn: Tách biệt kỳ thi tốt nghiệp THPT với kỳ thi tuyển sinh đại học. Việc giảm bớt áp lực điểm số sẽ giúp nhà trường tập trung vào chất lượng học tập thực chất và tính trung thực.
Việc khôi phục sự công bằng cho các kỳ thi quốc gia là điều vô cùng cấp thiết để củng cố niềm tin của nhân dân và bảo vệ chất lượng cho các thế hệ tương lai.